Profesor Cenzor

09 czerwca 2014r. | Drukuj

Kaszubsko-Pomorski Zespół Obywatelski… w 100 rocznicę 1.wojny światowej

Jeszcze nie tak dawno o istniejącym w czasie wojny 1914 – 1918 w Bytowie obozie jenieckim wiadomo było niewiele. Dziś obraz jego jest bardziej klarowny, znane są warunki, w jakich jeńcy funkcjonowali, co nieco można powiedzieć o strukturze organizacyjnej; odnaleziona została lista pochowanych na przyobozowym cmentarzu żołnierzy. Z Polaków zaangażowanych w sprawę narodową w obozie jako jeńcy przebywali: Stanisław Gilowski – legionista i działacz POW z Łodzi, por. Kalinowski z POW, działacze ZWC – Państwo Woyczyńscy, właściciele majątku Stara Łomża; działaczka harcerska, nauczycielka Wanda Judejko i ks. dr Stanisław Hałko (1884 – 1943), oboje pochodzili z Białegostoku. W Bytowie jako cywilny jeniec przebywał członek płockiej milicji z 1915 r., nauczyciel z Kalisza Antoni Józef Pstrokoński. Reszta Polaków przebywających w obozie to umundurowani żołnierze armii carskiej i na pewno było ich niemało. Jeśli chodzi o Rosjan, to niewątpliwą sensacją okazał się udokumentowany trzydniowy pobyt w bytowskim obozie późniejszego marszałka ZSRR Michaiła Tuchaczewskiego i późniejszej katorżniczki lekarki Niny Afanasow Aleksandrownej, córki członka założyciela rosyjskiej Konstytucyjnej Partii Demokratycznej, czyli „Partii Kadetów” – Aleksandra Koliubakina. Niemałym zaskoczeniem była przeszłość bytowskiego jeńca, gen. lotnictwa francuskiego Emmanuel Raymond Emile Marie Bonneau ( 1888 – 1975 ), późniejszego więźnia KL Dachau i kawalera Krzyża Wielkiego Orderu Legii Honorowej.

Ocenzurowana karta pocztowa z okresu pracy w obozie prof. Hartmanna. Wyst. eBay.

Ocenzurowana karta pocztowa z okresu pracy w obozie prof. Hartmanna. Wyst. eBay.

Po stronie załogi

Wybitne postacie związane z Kriegsgefangenlager Bütow znajdowały się także wśród załogi obozu. Nad zdrowiem w obozie czuwał chirurg Polak dr Jan Karol Maciej Sirwind- Łukowicz*, dzisiejszy patron szpitala w Chojnicach. Jeńców menonitów odwiedził dwukrotnie pastor Emil Händiges (1881 – 1965), który od 1933 r. do 1952 stał na czele Związku Mennonitów w Niemczech. Wśród innych duchownych przydzielonych w celach duszpasterskich do obozu był Polak ks. Andrych Maksymilian **.Wydaje się, że Polacy pracujący (służący) w obozie o tym etapie swojego życia nie chcieli pamiętać, bo próżno jest szukać w literaturze, szczególnie wspomnieniowej, wzmianek o ich obozowej działalności. Podobnie los sprawił, że już w 1914 r. trafił do obozu na stanowisko tłumacza i cenzora pewien filozof.Do jego obowiązków należało przeglądanie korespondencji żołnierzy armii rosyjskiej przebywających w niemieckich obozach jenieckich. W tym czasie był już znanym filozofem z obronionym doktoratem i habilitacją. Na polecenie władz zwierzchnich skierowano go w listopadzie 1914 r. do pracy w obozie jenieckim w Bytowie. Następnie został przyjęty do Landszturmu jako tłumacz przysięgły. Z jego pracy zaczął korzystać wywiad wojskowy, dla którego sporządzał raporty z dokonanych przeglądów korespondencji. Trudno jest w jego biografiach znaleźć choćby ślad pobytu w Bytowie. Czasokres jego służby kwitowany jest ogólnikami typu „służył na froncie”, „walczył za ojczyznę”, co raczej nie dziwi, bo jakby to wyglądało, gdyby wielbiciele jego teorii dowiedzieli się, że sprawował w obozie jenieckim jedną z najbardziej wśród jeńców pogardzanych funkcji. Owym cenzorem był jeden z największych filozofów świata XX w. Nicolai Hartmann (łot. Nikolajs Hartmanis).

2

Jan Karol Maciej Sirwind Łukowicz

Biografia bytowskiego cenzora

Ten wybitny filozof i historyk filozofii urodził się 20.02.1882 r. w Rydze. Pochodził z osiadłej na Łotwie mieszczańskiej rodziny niemieckiej Carla Augusta Hartmanna i Helene Hackmann. Ojciec był inżynierem. Łotwa w owym czasie była pod berłem rosyjskich carów, nic więc dziwnego, że władał płynnie językiem rosyjskim. Ukończył Gimnazjum św. Katarzyny w Petersburgu, potem krótko pracował jako guwerner. Następnie krótko studiował medycynę w Dorpacie (Tartu – Estonia) i po dwóch semestrach znalazł się ponownie w Petersburgu, gdzie rozpoczął studia w zakresie filologii klasycznej i filozofii. W czasie rewolucji w 1905 r. uciekł z Petersburga i udał się do Marburga w Hesji, by na tamtejszym uniwersytecie dalej studiować filozofię pod kierunkiem czołowych reprezentantów tzw. marburskiej szkoły neokantyzmu Hermanna Cohena i Paula Natorpa. Tu w 1907 r. doktoryzował się na podstawie pracy poświęconej zagadnieniu bytu w filozofii przedplatońskiej (Über das Seinsproblem in der griechischen Philosophie von Plato). Z tego okresu datuje się jego znajomość z polskim filozofem Władysławem Kotarbińskim. W 1907 roku powrócił do Petersburga. W 1909 r. habilitował się.

Nicolai Hartmann

Nicolai Hartmann

W tym też roku ukazała się drukiem jego praca doktorska, która dla celów edytorskich zatytułowana została jako Platos Logik des Seins . W 1912 roku urodziła mu się córka Damar i wskutek wzrostu nastrojów wojennych wyjechał z rodziną do Szwajcarii. Po roku powrócił do Marburga. Gdy wybuchła pierwsza wojna światowa, został zatrudniony jako cywil przez armię niemiecką. Miał już pewien dorobek naukowy, w 1912 r. ukazała się jego: Philosophische Grundfragen der Biologie a w 1913 r. Diesseits von Idealismus und Realismus. Po bytowskim epizodzie sprawowania funkcji cenzora i tłumacza przechodził od kwietnia 1916 r. szkolenie wojskowe w Słupsku, po czym w lipcu wyruszył na front wschodni. Jako wnikliwy obserwator i znawca Rosji po rewolucji lutowej został w marcu 1917 r. skierowany na przeszkolenie oficerskie, w lipcu 1917 r. otrzymał stopień starszego sierżanta i znalazł się w kwaterze głównej w Bad Kreuznach. Po rewolucji październikowej został skierowany do Sztabu Generalnego, gdzie brał udział w pracach nad mającymi się odbyć rozmowami pokojowymi w Brześciu Litewskim. W maju 1918 r. został mianowany porucznikiem rezerwy, z czego był bardzo dumny. Swoje spostrzeżenia na temat wojny zawarł w korespondencji z przyjacielem Heinzem Heimsoeth. Po wojnie został w 1920 r. profesorem nadzwyczajnym, a w 1922 r. profesorem zwyczajnym w Marburgu. W 1923 r. rekomendował do Marburga M. Heideggera, sam natomiast opuścił ten uniwersytet i w 1925 r. znalazł się Kolonii, gdzie pracował z Maxem Schelerem. W 1931 r. otrzymał katedrę filozofii w Berlinie. W okresie nazistowskim przebywał w Berlinie, miał jednak zakaz wykładania, lecz zachowano mu prawo do publikacji. Po wojnie objął stanowisko dyrektora Instytutu Filozofii w Getyndze, które piastował do emerytury. Zmarł 9.10.1950 r. w Getyndze

W bieżącym roku mija 100 rocznica wybuchu pierwszej wojny światowej a tym samym powstania obozu jenieckiego w Bytowie. Kolejna nieprzeciętna postać ( i to europejskiego formatu !!! ) związana swego czasu z obozem na pewno czyni ten obóz atrakcyjnym poznawczo.

Andrzej Szutowicz

Kawaliera/NajinGoche

*

Dr med. chirurg Jan Karol Maciej Sirwind – Łukowicz

herbu Newlin, ur. 29.04.1854 r. Pochodził z rodziny ziemiańskiej; ojciec Jan Sirwind-Łukowicz, matka Katarzyna z d. Strecker . W latch 1862 – 1865 uczył się w Gimnazjum w Chojnicach. Studiował na wydziale lekarskim Uniwersytetu we Wrocławiu, a następnie w Halle i Berlinie, które ukończył w 1879 roku; w tym samym roku obronił pracę doktorską . Po studiach odbył jednoroczną służbę wojskową w Berlinie w pułku piechoty gwardii w gwardii. Po wojsku praktykował u prof. Genzmera w Halle . W 1882 r. znalazł się ponownie w wojsku, tym razem w 5 pułku artylerii ciężkiej w Poznaniu. W styczniu 1883 r. osiadł w Chojnicach, ożenił się z Bogumiłą Sikorką z Leśna, z którą miał 5 synów i 2 córki. Tu też prowadził praktykę lekarską. Jest jednym ze współtwórców szpitala w Chojnicach, gdzie objął funkcję ordynatora. Ponownie przywdział niemiecki mundur, gdy wybuchła I wojna światowa. Był szefem sanitarnym garnizonu chełmińskiego, obozu jenieckiego w Bytowie i w Czersku. Dzięki wiedzy i doświadczeniu był konsultantem medycznym w innych powiatach. Zasłynął jako zapalony myśliwy. Zmarł 18.07.1918 r. i został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Chojnicach. Na początku 1957 r. szpital w Chojnicach otrzymał jego imię .

( http://www.szpital.chojnice.pl/index.php?p=mHYPERLINK „%20%20%20%20%20%20%20%20%20(%20http://www.szpital.chojnice.pl/index.php?p=m&idg=mg,1,23″&HYPERLINK „%20%20%20%20%20%20%20%20%20(%20http://www.szpital.chojnice.pl/index.php?p=m&idg=mg,1,23″idg=mg,1,23 )

**

ks. Andrych Maksymilian

urodził się 11 października 1888 r. we wsi Lniano k. Świecia na Pomorzu. Ukończył szkołę elementarną w Sierosławiu, po czym uczył się w gimnazjach w Oświęcimiu i Krakowie. 25 grudnia 1906 r. rozpoczął nowicjat w zakonie oo.Pijarów. Przyjął imię zakonne Maksymilian od Dzieciątka Jezus. Śluby czasowe złożył 31 grudnia 1908 r. We wrześniu tego roku wyjechał celem dalszej nauki do Hiszpanii. Tam w latach 1908 – 1911 uczył się filozofii w Irache, a potem do 1913 r. teologii w Tarassa. Śluby wieczyste złożył 29 czerwca 1913 r. i tego też dnia został wyświęcony na kapłana. Studiował też filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Podczas I wojny światowej był kapelanem w obozie jeńców w Bytowie, po 1918 r. w Wojsku Polskim. Po zakończeniu wojny przeniesiono go do rezerwy. Został zweryfikowany jako kpl (kpt.) rez. ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 r.

W 1922 r. administrował posiadłością zakonną w Wysokiej pod Gdynią. W latach 1925 – 1928 był prefektem szkolnym w Lidzie. W czasie regulowania spraw własności został nawet wytypowany jako ewentualny rektor kościoła, katecheta i administrator odzyskanej świątyni. Następnie (do 1931 r.) był rektorem i proboszczem w Szczuczynie Nowogródzkim. W tym też czasie sprawował obowiązki asystenta prowincjonalnego. W 1931 r. za pozwoleniem przełożonych wstąpił do zakonu kamedułów. Odbył nowicjat w Bieniszewie. Złożył śluby, przebywał też na Bielanach pod Krakowem. Przed 1939 r. opuścił zakon kamedułów.

Pomnik w Bytowie na niemieckiej karcie pocztowej sprzed 1939

Pomnik w Bytowie na niemieckiej karcie pocztowej sprzed 1939

Podczas II wojny światowej sprawował funkcję wikarego w Łazareszczkach. Działał także w Katolickim Duszpasterstwie na Uchodźstwie Polskim na Węgrzech.

Po 1945 r. powrócił do zakonu oo. Pijarów. Był proboszczem w Chwaszczynie na Pomorzu, a od 1947 r. w Górze Pomorskiej koło Wejherowa, a w latach 1955 – 1956 wikariuszem w Cieplicach Śląskich, także proboszczem w Nowe Brzesko (1959 – 1962). Pracował też w parafiach w Goduszynie i Staniszewie w poewangelickim kościele filialnym parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Cieplicach w Kotlinie Jeleniogórskiej, gdzie odprawiał nabożeństwa w dawnym kościele ewangelickim. Był proboszczem w Hebdowie. Przez jakiś czas przebywał w Krakowie-Rakowicach. Zmarł 30 maja 1962 r. w Łapszach Wyżnych.

( Wiktor Cygan. ks. Adrych Maksymilian )

Literatura


Opublikowano w: Naji GòchëWiadomości LITE
Tagi: , , , ,

Zapraszamy ponownie na www.gazetakaszubska.pl
Kontakt: redakcja@gazetakaszubska.pl

Komentarze do artykułu (dodaj własny »).

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu.
Jeżeli masz ochotę, rozpocznij dyskusję.
Skorzystaj z formularza znajdującego się poniżej.

Dodaj komentarz