Zatrzymane w Pamięci – Strażnica Graniczna Kiełpin Szosa

28 kwietnia 2014r. | Drukuj

Zatrzymane w Pamięci

Strażnica Graniczna Kiełpin Szosa

(1928 – 1939 r.)

Fundacja Naji Gochë z Nadleśnictwem Lasów Państwowych w Osusznicy postawiła kolejną Strażnicę Pamięci i Patriotyzmu, tym razem jest  nią upamiętniającą  Funkcjonariuszy Straży Granicznej, którzy  pełnili służbę na terenie Gochów w okresie II RP. Stanęła ona na terenie dzisiejszego parkingu leśnego w ciągu lokalnej drogi Upiłka – Lipczynek, w miejscu gdzie wznosiły się obiekty byłej placówki Straży Granicznej i przejścia granicznego Kiełpin Szosa. Przedsięwzięciu patronował Jan Wyrowiński Wicemarszałek Senatu RP, członek Honorowej Kapituły Fundacji NG. W sposób szczególny przy jej powstaniu zaangażowani byli Jarosław Czarnecki Nadleśniczy LP w Osusznicy, i Tomasz Kiedrowski pracownik  Nadleśnictwa oraz członek Kapituły Fundacji i Stowarzyszenia Saperów Polskich koła w Drawnie – ppłk rez. Andrzej Szutowicz, autor licznych opracowań dot. historii Straży Granicznej na Gochach publikowanych także na stronach Gazety Kaszubskiej – w jej części Naji Gochëe.

Niniejsza Strażnica jest siódmą  wzniesioną przez Fundację Naji Gochë, którą w tym dzieleich budów wspierali instytucje, samorządy  i mieszkańcy Zaborów i Gochów.

Przypomnę iż poprzednie to:

  • Strażnica Pamięci por. Józefa Gierszewskiego ps. mjr Ryś – Komendanta Wojskowego TOW Gryf Pomorski , wzniesiona (2006 r.) w miejscu jego śmierci na terenie Leśnictwa Dywan gm. Dziemniany
  • Strażnica Pamięci Jana Karnowskiego  wzniesiona przy współudziale z O/ZKP Brusy i Samorządu Brus w 2009 roku w Czarnowie w miejscu urodzenia poety, wybitnego działacza kaszubskiego.
  • Strażnica Pamięci i Patriotyzmu im. Bohaterskich Gochów pw Chrystusa Zwycięscy wzniesiona w 2008 roku w Borowym Młynie przy jeziorze Gwiazda.
  • Strażnica Pamięci Gryfitów – suwerenów państwa słowiańsko – pomorskiego im. Bogusława X księcia Pomorza, Kaszubów i Wendów- Słupsk 2010 r.
  • Strażnica Patriotyzmu i Pamięci TOW Gryf Pomorski – Rotembark k/Kościerzyny  – 2012 r.
  • Strażnica -Pieta Borowiacka Mateńka – przy grobie poległych w 1945 roku przy rozminowywaniu pól  na Gochach – saperów LWP oraz Grób Nieznanych Żołnierzy – plac  Kościoła p.w. Ducha Świętego w Borowym Młynie.

W jednym z kolejnych artykułów szerzej zaprezentuje historię i idee ich powstania.

( Zbigniew Talewski)

Placówka Straży Granicznej Kiełpin Szosa.

(Andrzej Szutowicz)

Placówka Kiełpin Szosa w strukturach Straży Granicznej

W dniu 22.03.1928 roku Prezydent RP, Ignacy Mościcki, podpisał rozporządzenie o powołaniu Straży Granicznej, która przejęła dotychczasowe obowiązki Straży Celnej. 2 kwietnia 1928 roku Straż Graniczna oficjalnie przystąpiła do wykonywania  ustawowych obowiązków. W jej strukturach  działała  Centralna Szkoła Straży Granicznej oraz funkcjonowały:

1.Dowództwo Straży Granicznej (od 7.11.1928 r. Komenda SG),
2. Inspektoraty Okręgowe Straży Granicznej,
3. Inspektoraty Graniczne,
4. Komisariaty Straży Granicznej,
5. Placówki Straży Granicznej.

Jednym z takich oddziałów była  Palcówka I Linii SG Kiełpin Szosa.

Podległość służbowa

Placówka Kiełpin Szosa podlegała bezpośrednio komendantowi Komisariatu SG Konarzyny  z siedzibą w Zielonej Hucie. Komisariat ten funkcjonował w ramach Inspektoratu Granicznego Chojnice. Kolejnymi  kierownikami Inspektoratu byli: nadkomisarz Stanisław Domachowski (1928), nadkomisarz Włodzimierz Słoka (1936) i inspektor Stanisław Kozubek (1937 – 1939). W 1939 r. w skład Komisariatu Konarzyny wchodziły także inne placówki I Linii, tj.:  Babilon Karczma, Konarzyny, Nowa Karczma oraz  II linii Konarzyny. Stanowisko Komendanta w latach 1928 – 1939  pełnili: komisarz /major Kazimierz Kociatkiewicz (1928 – 1939) zamordowany w Katyniu w 1940 i kom. Piotr Marciniak (od 12.08.1939). W 1939 r.   walczył on  min. pod Kamionką Strumiłową i Rawą Ruską. Do niewoli dostał się 25.09.1939  w okolicy stacji kolejowej Zielona koło Buska. Dalsze jego losy są nieznane. Wojny nie przeżył. Zastępcą Komendanta Komisariatu był  kancelista, starszy przodownik Straży Granicznej Ignacy Markowski. Po klęsce wrześniowej pracował w zakładach obuwniczych w Krotoszynie. Związał się z AK. Zginął w KL Mauthausen 15.12.1944 r.

Pododdział Strazy Gricznej Komisariat Konarzyny, IG Chojnice na Gochach.Własność.Jacek Plak

Pododdział Straży Granicznej Komisariat Konarzyny, IG Chojnice na Gochach.Własność.Jacek Plak

Rejon odpowiedzialności

Rejon służbowej odpowiedzialności Placówki Kiełpin Szosa obejmował teren od kamienia granicznego C- 277 drogą do leśniczówki Kobylegóry wyłącznie ,dalej drogą do leśniczówki Wieczywno włącznie ,dalej rzeką Chociną do m. Binduga włącznie ,dalej drogą do m. Kiełpin wyłącznie i przez las państwowy do kamienia granicznego C-308. Siedziba placówki mieściła się w nieistniejącym dzisiaj, specjalnie wybudowanym w 1925 budynku, takim samym, jaki posiadała placówka SG w Babilonie  (obecnie Ośrodek Wypoczynkowy  w m. Babilon przy szosie Chojnice Bytów) który zachował się do dnia dzisiejszego. (obecnie Ośrodek Wypoczynkowy  w m. Babilon przy szosie Chojnice Bytów) W  nieistniejącym w tym miejscu ( na tym parkingu  leśnym)  obiekcie mieściły się pomieszczenia służbowe w/w Placówki i  mieszkania dla funkcjonariuszy granicznych.

Budynek Straży Granicznej Placówki Babilon Zdj. Maria Rogenbuk

Budynek Straży Granicznej Placówki Babilon Zdj. Maria Rogenbuk

Zadania

Podstawowym zadaniem placówki była  bezpośrednia ochrona i strzeżenie granicy państwowej  na podległym odcinku, realizowana poprzez patrolowanie linii granicy. Ponadto do jej obowiązków należało zwalczanie przemytu i nielegalnego ruchu granicznego.  Placówka zajmowała się także obserwacją, zasadzkami, obławami, oraz współpracą z tajnymi współpracownikami spośród ludności cywilnej. Współdziałała z organami wojska w zakresie obrony państwa i z Policją Państwową w zakresie ochrony porządku publicznego. Często wykonywała zadania czysto policyjne.

Komisariat Straży Granicznej Konarzyny. Wł.Jacek PLAK

Komisariat Straży Granicznej Konarzyny. Wł.Jacek PLAK

Tragedia z 1935 r.

W 1935 r. obsadę personalną Placówki stanowili: przodownik  Rogala Józef – kierownik placówki, Kosiedowski Bolesław – z-ca kierownika oraz strażnicy: Hoły Marcin, Skibiński Walenty, Guss Marian i służący tu od niedawna Tokarski Franciszek Antoni. Był on jednym z najtragiczniejszych strażników granicznych służących w Komisariacie SG Konarzyny.

Zastrzelony przez kłusowników Strażnik Tokarski Franciszek

Zastrzelony przez kłusowników Strażnik Tokarski Franciszek

Urodził się 14.09.1900 r. w  miejscowości  Głogowa, gmina Piorunów, powiat Konin. W Wojsku Polskim służbę pełnił od  03.03.1920 do 06.12.1922 jako strzelec w Okręgowym Zakładzie Gospodarczym nr 4 w Łodzi. Potem był policjantem. W 1928 r. wstąpił do Straży Granicznej. Do Kiełpin Szosy trafił w marcu 1935 r. W dniu 23 maja 1935 r. miejscowi kłusownicy urządzili  polowanie z nagonką w leśnictwie Kobylagóra. Służbę w terenie miał wtedy Tokarski, który zaczaił się i ujął jednego z naganiaczy. Towarzysze postanowili go odbić. Wywiązała się strzelanina, w czasie której str. Tokarski został śmiertelnie trafiony i zginął na posterunku.

Leżące w kałuży krwi ciało strażnika znalazł jego przełożony – przodownik Rogala. 16.06.1935 r. kierownik Inspektoratu Granicznego Chojnice  meldował swoim przełożonym, że Tokarski „dostał z 12 m 20 śrutów: 1 w serce, 6 w lewy płat płuc, 9 w lewe ramię i 4 w lewe udo”. Śledztwo było intensywne i wszystkich kłusowników i zabójców szybko ujęto, i osądzono. Pogrzeb odbył się w Konarzynach, był manifestacją miejscowych służb mundurowych.

Strażnik Franciszek Tokarski spoczął na miejscowym cmentarzu, jego zniszczony grób przetrwał do dziś.

. Cmentarz w Konarzynach - grób strażnika Franciszka Tokarskiego stan dzisiejszy

. Cmentarz w Konarzynach – grób strażnika Franciszka Tokarskiego stan dzisiejszy

Kierownicy/dowódcy Placówki i podwładni

Wieloletnim kierownikiem Placówki był przodownik Rogala Józef ( ur.18.03.1896 w Nowym Krakowie, pow. Szamotuły). W latach 1916 – 1918 służył w wojsku niemieckim. Walczył na froncie, gdzie 21.08.1918 dostał się do francuskiej niewoli. Po uwolnieniu w – WP – 6 bat. pap. Był uczestnikiem walk o granice, zdemobilizowanym 27.07.1921. W Straży Celnej służył od 12.01.1922, w tym też roku poślubił Renatę Żmuda-Trzebiatowską, z którą miał czworo dzieci: dwóch synów i dwie córki. W Straży Granicznej służył od 01.10.1928. Ukończył IV Kurs SSC w Wieleniu (1921/1922) i VII Kurs w CSSC  w Górze Kalwarii                (1927). 01.10.1936 przeniesiono go  na stanowisko kierownika Placówki Babilon.

Jego następcą  został przodownik Marek Feliks (ur.18.11.1890  w Drawsku,  pow. Wieleń ), syn Franciszka i Małgorzaty z. d. Krystek. Podczas wielkiej wojny był saperem w armii niemieckiej. Na froncie przebywał od 1914 – 1918 r. W WP służył od 12.01.1919, uczestniczył w wojnie o granice, początkowo w 9 pułku strzelców wielkopolskich, następnie w 2 kompanii 2 batalionu saperów i w oddziale zapasowym saperów Nr 7. W Straży Celnej od 08.05.1921, w Straży Granicznej od 01.10.1920. Miał żonę Zuzannę i trzech synów.  01.12.1937 odszedł na emeryturę. Kolejnym kierownikiem, a od stycznia 1938 r. – dowódcą placówki – został  st. str. Kosiedowski Bolesław (ur.01.11.1899); w Wojsku Polskim od 12 czerwca 1919,  uczestnik wojny o granice, zdemobilizowany 13.11.1921. Poprzednio w armii niemieckiej, walczył na froncie . Pochodził z m. Rytel k. Chojnic, był synem Teodora i Anastazji z.d. Gierszewskiej. Żonaty z  Heleną Puttkamer.

Łakie 1927  r.Strażnicy celni miejscowej Placówki. Trzecia rodzina od lewej Hoły.Własność Jacek Plak

Łakie 1927 r.Strażnicy celni miejscowej Placówki. Trzecia rodzina od lewej Hoły.Własność Jacek Plak

Miał dwoje dzieci, syna i córkę. Jego podwładnymi w 1939 r. byli: str. (strażnik) Fintak  Bolesław, str.  Hoły Marian, str. Mendera Michał, str. Tarnowski Wojciech i str. Golis Franciszek.

Po drugiej stronie

Po drugiej stronie granicy w Lipczynku  znajdowała się niemiecka placówka, początkowo był to jeden drewniany budynek, lecz później miejsce to zostało rozbudowane o dwa domy z zapleczem gospodarskim. Także w miarę upływu lat zmieniał się profil niemieckich służb celnych, aż ostatecznie zostały wchłonięte w struktury Gestapo. Placówka w Lipczynku, tak jak i placówki w Kornem, Nowej Wsi, Żółnie, Starej Brdzie Pilskiej i Pietrzykowie  podlegała komisariatowi w Sąpolnie, a ten Urzędowi Celnemu w Człuchowie. Niemcy 31.08.1939 r. zmobilizowali w budynku landratury w Człuchowie batalion Grenzschutzu, ok. g. 21.00 załadowany został na transport kolejowy, którym przerzucono go do Nowej Brdy, gdzie po rozładowaniu przeszedł do Lipczynka i tam zajął pozycje bojowe.

Wrzesień 1939

Na skutek zagrożenia wojennego strażnicy z Kiełpin Szosy opuścili placówkę i dołączyli  do zorganizowanego na bazie Komisariatu Konarzyny Oddział Straży Granicznej, który 16.08.1939 r. otrzymał zadanie zorganizowania obrony przesmyków Swornegacie i Małe Swornegacie. Mniej więcej na trzy dni przed agresją niemiecką także żony strażników z dziećmi opuściły rejon Placówki Kiełpin Szosa i ewakuowane zostały autobusem do Świecia. Tylko żona strażnika Golisa, Joanna, z synem urodzonym w sierpniu 1939 została zabrana przez swego ojca do rodzinnego domu w Upiłce.

Budynki niemieckiej placówki granicznej - Lipczynek Lepczin (niem) stan dzisiejszy

Budynki niemieckiej placówki granicznej – Lipczynek Lepczin (niem) stan dzisiejszy

Mimo koncentracji sił, nie zrezygnowano z patrolowania granicy. Odbywało się to poprzez posterunki obserwacyjne obsadzane przez wyznaczanych na służbę etatowych strażników posterunku wzmocnionych żołnierzami ON. Dnia 1 września w Kiełpin Szosie służbę taką pełnili żołnierze ON i str. Franciszek Golis (ur. 15.09.1906 w Dobrzelinie, pow. Kutno ). Los zrządził, że był ostatnim polskim strażnikiem granicznym, który przebywał w siedzibie placówki. Był synem Józefa i Bolesławy z Homków. Służbę wojskową odbył w latach 1927 – 1929 w 44 pułku strzelców kresowych w m. Równo, gdzie ukończył szkołę podoficerską. Od 1929 r. w stopniu strażnika pełnił służbę na Placówce Niwy, potem była Wierzchucina (02.08.1930), Łąkie ( 30.11.36 ) i od 15.01.1938 Kiełpin Szosa. Ukończył  XIV kurs w CSSG (1930) w Górze Kalwarii i kurs przygotowawczy dla przewodników psów w Rawie Ruskiej (1938).  W 1935 r. ożenił się z Joanną Franciszką Zielińską (19.08.1913 – 19.01.1992), córką Jakuba, gospodarza z Upiłki. Była ona znana ze swojej działalności społecznej, m.in. prowadziła zespół ludowy i przewodniczyła miejscowemu kołu rodzin strażniczych. Golis natomiast był aktywny jako instruktor w pracach Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Borowym Młynie, Lipnicy i w Brzeźnie  Szlacheckim.

Granicę w pobliżu placówki wyznaczały trzy zapory z drutu kolczastego. Strażnik Golis  o godz. 5.00 z dwoma (trzema) żołnierzami i z psem udał się w kierunku granicy. Gdy się do niej zbliżył, od strony niemieckiej rozległy się strzały. Bojąc się  prowokacji, pospiesznie powrócił do siedziby placówki, zarządził alarm i bezskutecznie próbował nawiązać łączność z Komisariatem Konarzyny w Zielonej Hucie. Czekając na kontakt z przełożonymi, zniszczył wszystko, co dla nieprzyjaciela mogłoby mieć jakąś wartość. Następnie, tuż przed nadejściem Niemców, odjechał z żołnierzami ON rowerami w kierunku Zielonej Chociny i dalej na Swornegacie. Jednak do wsi nie dojechali, gdyż  usłyszeli wybuch wysadzanego mostu. Zmienili trasę i jadąc duktami leśnymi, przeprawili się przez rzekę Zbrzycę, dotarli do Brus, gdzie – podobnie jak ich koledzy – wpadli w nurt uciekinierów i wycofujących się wojsk. W tym chaosie Placówka Straży Granicznej Kiełpin Szosa przestała istnieć.

Budynek strażnicy przetrwał wojnę, po jej zakończeniu stał niezamieszkały ulegając dewastacji  a w końcu został rozebrany. /-/

Andrzej Szutowicz/Zbigniew Talewski, Naji Gochë


Opublikowano w: Naji Gòchë
Tagi: , , ,

Zapraszamy ponownie na www.gazetakaszubska.pl
Kontakt: redakcja@gazetakaszubska.pl

Komentarze do artykułu: 4 (dodaj własny »):
  1. Marcin pisze:

    Jestem prawnukiem Bolesława Kosiedowskiego zamieszkałym w Starogardzie Gdańskim. Bardzo ciekawe są jego losy wojenne. Małe sprostowanie . Dziadek nie miał syna i córki, tylko dwie córki. Wielkie słowa szacunku i uznania dla Pana Jarosława Czarneckiego i Tomasza Kiedrowskiego za upamiętnienie tak ważnie historycznych miejsc.

  2. maciej pisze:

    Od lat serfujemy w internecie, w poszukiwaniu informacji o strażnicy w Kiełpin Szosie a w szczególności o dziadku Bolesławie Kosiedowskim , który był dowódcą tej placówki od stycznia 1938 roku do wybuchu II wojny światowej. W.

  3. maciej pisze:

    c.d. Cieszymy się, że za sprawą Gazety Kaszubskiej, uzyskaliśmy tak dużo informacji, w tym temacie. Mamy prośbę, czy jest do zdobycia egzemplarz Gazety Kaszubskiej, która zawarła, prawdopodobnie w dniu 28 kwietnia 2014. artykuł o Strażnicy Granicznej Kiełpin Szosa? Posiadamy kilka zdjęć związanych z tą strażnicą. Kontakt do nas: tel. kom. 502 870 245. Wnuczka dziadka Kosiedowskiego Bolesława i jej mąż: Bożena i Maciej Nowak

  4. wojciech pisze:

    mieszkam w strażnicy w Czosnowie może ktoś wie na jej temat coś bardzo byłbym wdzięczny

Dodaj komentarz



Najnowsze artykuły

Laureat tegorocznego „Fryderyka” zagra w Lęborku
Historia nad Słupią, czyli V Słupski Festiwal Historyczny
Wójt Potęgowa wiceprezesem ogólnopolskiego stowarzyszenia samorządowców
Kaszubska Gala Kulinarna-poznaj kaszubskie potrawy
Wolontariusze z żonkilami wyruszą po datki dla lęborskiego hospicjum
Pomorskie Pola Nadziei już w weekend
Pomorze skutecznie wykorzystało środki unijne: RPO na lata 2007 – 2013 rozliczone!
7 PBOT na Targach Pracy w Gdyni

Najnowsze komentarze